Toprakların Sınıflandırılması | Toprak Türleri

Yeryüzündeki topraklar iklim koşulları, kayaçların yapısı, yer şekilleri ve dış güçlerin etkinliğine göre üç ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar zonal, intrazonal ve azonal topraklardır (Şema 1.5).

Toprak Tipleri

Toprak Tipleri

1- Zonal Topraklar

Zonal topraklar, iklim ve bitki örtüsü özelliklerine göre biçimlenmiştir. Yeryüzünde geniş yer kaplayan toprak tipleridir. Zonal topraklar sıcaklık ve yağış koşullarına göre farklı gruplara ayrılmaktadır (Harita 1.25).

Harita 1.25 Yeryüzündeki başlıca toprak tipleri

Harita 1.25 Yeryüzündeki başlıca toprak tipleri

Lateritler

Bu topraklar, ekvatoral yağmur ormanlarının altında oluşmaktadır. Sıcaklık ve yağışın yıl boyunca yüksek olmasından dolayı kimyasal çözünme fazladır, toprak oluşumu hızlıdır. Gür bir bitki örtüsü bulunduğu hâlde humus oranı azdır. Bunun nedeni yağışlardan dolayı gerçekleşen yıkanma ve mikroorganizmaların kalıntıları tüketmesidir. Oksitlenmeden dolayı kiremit rengindedir (Fotoğraf 1.156).

Fotoğraf 1.156 Laterit

Fotoğraf 1.156 Laterit

Kırmızı Akdeniz Toprağı (Terra rossa)

Kırmızı topraklar, Akdeniz iklim bölgesinde kalkerli arazide oluşmaktadır. Oksitlenmeden dolayı kırmızı renkli topraklardır (Fotoğraf 1.157).

Fotoğraf 1.157 Terra rossa

Fotoğraf 1.157 Terra rossa

Kahverengi Orman Toprağı

Bu topraklar, orta kuşağın kışın yaprağını döken orman örtüsü altında oluşmaktadır (Fotoğraf 1.158). Toprağın üst kısmı, bitki kalıntılarından dolayı koyu renklidir ve humus bakımından zengindir.

Fotoğraf 1.158 Kahverengi orman toprağı

Fotoğraf 1.158 Kahverengi orman toprağı

Kahverengi Bozkır Toprağı

Bu topraklar bozkır bitki örtüsü altında 250 mm ile 400 mm yağış alan yerlerde oluşmaktadır. Bitki örtüsü cılız olduğundan humus oranı azdır. Tahıl tarımına (Fotoğraf 1.159) ve mera oluşmasına elverişli topraklardır.

Fotoğraf 1.159 Kahverengi bozkır toprağı

Fotoğraf 1.159 Kahverengi bozkır toprağı

Kestane Renkli Bozkır Toprağı

Bu topraklar bozkır bitki örtüsü altında yıllık yağış miktarının 400 mm ile 600 mm arasında bulunduğu yerlerde oluşmaktadır. Humus bakımından zengin olan bu topraklar, tahıl tarımına elverişlidir.

Podzoller

Bu topraklar, soğuk ve nemli bölgelerde iğne  yapraklı orman örtüsü altında oluşmaktadır (Fotoğraf 1.160). Yıkanmadan dolayı kül renginde olan topraklardır. Bu topraklar, Kanada ve Sibirya’da geniş yer kaplar.

Fotoğraf 1.160 Podzoller

Fotoğraf 1.160 Podzoller

Çernezyomlar

Çernezyomlar, karasal iklimde çayır bitki örtüsü altında oluşmaktadır. Bitki kalıntıları, toprağın organik madde bakımından zengin olmasını sağlamaktadır. Bu nedenle çernezyomlar koyu renklidir (Fotoğraf 1.161) ve kara topraklar olarak adlandırılır. Çernezyomlar, zonal toprakların en verimlisidir.

Fotoğraf 1.161 Çernezyom

Fotoğraf 1.161 Çernezyom

Tundra Toprakları

Tundralar, kutup altı ikliminde görülen topraklardır. Kanada, İskandinav Yarımadası ve Sibirya’da geniş yer kaplayan bu toprakların kalınlığı azdır. Toprağın üst kısmı, yılın büyük bir kısmında donmuş hâlde bulunur. Toprağın alt kısımları ise sürekli donmuş hâldedir. Yaz döneminde yeşeren cılız otlar, likenler ve kara yosunları altında oluşan bu topraklar tarıma elverişli değildir.

Çöl Toprakları

Kurak bölgelerde oluşan bu topraklar (Fotoğraf 1.162), kısa bir süre yeşeren ot topluluğu altında ince bir katman şeklinde oluşmaktadır. Fiziksel ayrışmanın fazla olmasından dolayı kum oranı fazla olan topraklardır. Bu toprakların tarımsal değeri yoktur.

Fotoğraf 1.162 Çöl toprağı

Fotoğraf 1.162 Çöl toprağı

2- İntrazonal Topraklar

İntrazonal topraklar, zonal topraklar arasında adacıklar hâlinde oluşan, iklimden çok çevresel özelliklere göre biçimlenen topraklardır. İntrazonallerin oluşmasında daha çok kayaçların özelliği ve topoğrafya etkili olmaktadır. Bu topraklar hidromorfik, halomorfik ve kalsimorfik topraklar olarak sınıflandırılmaktadır.

Hidromorfik Topraklar

Su oranı fazla olan topraklardır. Çoğunlukla taban suyu seviyesinin yüzeye yakın olduğu yerlerde oluşmaktadır. Toprak yapısı ve alttaki katmanlar, suyu derinlere doğru sızdırmadığı için havalandırması az olan topraklardır. Bu tür topraklara çoğunlukla çukur yerlerde rastlanır.

Halomorfik Topraklar

Kurak ve yarı kurak bölgelerde oluşan tuzlu topraklardır. Yağış az, buharlaşma fazla olduğundan topraktaki tuz yüzeyde birikmektedir.

Kalsimorfik Topraklar

Bu topraklar, ana kayanın kireçli olmasına bağlı olarak oluşmuş topraklardır.

Kireçli ve marnlı arazide oluşan topraklar rendzina olarak adlandırılmaktadır.

Killi ve kireçli arazide oluşan topraklara vertisol denir (Fotoğraf 1.163). Kurak dönemde kilden dolayı toprakta 5 ile 10 cm arasında değişen genişlikte ve bir metreyi bulan derinlikte çatlaklar oluşmaktadır. Çatlağın çevresindeki topraklar zamanla çatlağa dökülür. Yağışlı dönemde bünyesine su alan bu killer, şişerek yüzeye çıkar ve kabartılar oluşturur. Bu nedenle vertisollere dönen topraklar da denir.

Fotoğraf 1.163 Vertisoller

Fotoğraf 1.163 Vertisoller

3- Azonal Topraklar

Azonal topraklar, horizonları gelişmemiş olan topraklardır. Dış kuvvetlerin taşıyıp belirli alanlarda biriktirdiği materyaller üzerinde oluşan topraklardır. Bunlar da alüvyal, kolüvyal, litosol, regasol, lös ve moren olmak üzere sınıflandırılmaktadır.

Alüvyal Topraklar

Akarsuların taşıyıp belirli alanlarda biriktirdiği topraklardır. Az eğimli yerlerde biriktiğinden kalın topraklardır (Fotoğraf 1.164). Alüvyonların horizonları yoktur. Mineral bakımından zengin topraklardır. Bu nedenle verimli topraklardandır. Alüvyal topraklara daha çok ovalarda, deltalarda ve vadi tabanlarında rastlanır.

Fotoğraf 1.164 Alüvyal topraklar

Fotoğraf 1.164 Alüvyal topraklar

Kolüvyal Topraklar

Eğimli yamaçlardan inen yüzeysel suların, bu yamaçların eteğinde biriktirdiği yığınaklar üzerinde oluşan topraklardır. Bu topraklar iri unsurludur.

Litosoller

Yamaçlarda erozyonla ince materyaller taşınınca geriye taşlı topraklar kalır. Bu tür topraklara litosol denir. Tarımsal değeri düşük olan topraklardır.

Regasoller

Kum taneli depolar üzerinde oluşan topraklara regasol denir. Bu tür topraklar çoğunlukla kum yığınları üzerinde oluşur.

Lös

Rüzgârın taşıyıp belirli alanlarda biriktirdiği topraklardır (Fotoğraf 1.165). İnce unsurlu ve gevşek yapılı topraklardır.

Fotoğraf 1.165 Lös

Fotoğraf 1.165 Lös

Moren

Buzulların taşıyıp erime bölgesinde biriktirdiği topraklardır (Fotoğraf 1.166). Bu tür topraklara yüksek enlemlerde ve buzul etkisinde kalmış dağlarda rastlanır.

Fotoğraf 1.166 Moren

Fotoğraf 1.166 Moren

Add Comment